Ik heb met veel plezier een boek over de oude Romeinen gelezen dat afgelopen maand in vertaling is verschenen: ‘De kortste geschiedenis van het oude Rome.’ De auteur is de Canadese kunsthistoricus Ross King. Deze schrijver heeft eerder naam heeft gemaakt met bestsellers over de Renaissance als ‘De boekhandelaar van Florence’, ‘De koepel van Brunelleschi’, ‘Leonardo en het laatste avondmaal’, ‘Michelangelo en het plafond van de paus’. En over zijn nieuwste boek schreef ik een recensie voor het Financieele Dagblad.
Meer achtergrond over de auteur staat in mijn eerdere recensie op dit blog van zijn ‘Kortste geschiedenis van Italië’ en in mijn recensie voor het FD. In de krant is uitgebreider te lezen waar ‘De kortste geschiedenis van het oude Rome’ over gaat en wat ik ervan vind. Maar als ik op dit blog boeken bespreek, citeer ik ook graag uit wat ik heb gelezen. Voor de krant was daar niet genoeg ruimte voor. Hier wel. Daarom:
Enkele citaten
Ze hebben ons ook hun politieke systeem gegeven, hun wetten, filosofie, architectuur en in vele landen ook de basis van de huidige taal en fysieke restanten van hun aanwezigheid. Ze hebben ons Romeinse cijfers gegeven, de dagen van de week, de maanden van het jaar, aquaducten, vloerverwarming en beton. Samen met de Grieken, met wie ze in cultureel opzicht een symbiotische relatie hadden, hebben ze het politieke, intellectuele en artistieke fundament voor de westerse beschaving gelegd. Ze waren kundige ingenieurs en briljante militaire strategen. Hun artsen, gewend aan het verzorgen van de verwondingen van gladiatoren en slachtoffers van pandemieën, waren pioniers op medisch gebied. Ze ontdekten dat een mix van kalksteen en vulkanische as een zelfhardende mortel oplevert die de constructie mogelijk maakte van imposante gebouwen, maar ook havens, wat de handel met afgelegen gebieden vergemakkelijkte.
Hoewel ze uiteindelijk al hun vijanden op het slagveld hebben verslagen, zijn hun grootste prestaties niet militair van aard, maar liggen die op politiek en cultureel gebied, omdat ze onderling sterk verschillende stammen uit Italië hebben geassimileerd en in hun eigen volk hebben opgenomen. Hun overwonnen vijanden kregen de identiteit die ze voor zichzelf hadden opgebouwd, en werden dus ook Romeinen. […] De Romeinse aanpak – eerst strijd leveren met een andere stam en dan een verbond sluiten, zodat die stam werd geassimileerd en onderdeel werd van de Romeinse identiteit – zou in de volgende eeuwen nog talloze malen herhaald worden. Hij zou een van de geheimen achter het succes van de Romeinen worden.
(A)fkeer van Romeinen die hun tijd verdeden op massagetafels in dampende ruimtes, bediend door in een handdoek geklede slaven, zat mogelijk achter de vroegchristelijke opvatting dat gebrek aan lichaamshygiëne een deugd was. ‘Wie eenmaal in Christus is ondergedompeld,’ schrijft de kerkvader Sint-Hiëronymus, ‘hoeft niet meer te baden.’
Al in de jaren zestig van de eerste eeuw liet Nero de christenen vervolgen, maar pas in de derde eeuw, toen het Rijk in een crisis verkeerde, kreeg de vervolging van christenen een breder en systematischer karakter.
Wat vind ik van dit boek?
Ook voor iemand die al het een en ander denkt te weten over de Romeinse oudheid, komen er veel nieuwe details en anekdotes voorbij. Ik noem er een paar (in de hoop dat mij mijn onwetendheid wordt vergeven).
- Een politieke campagne werd ambitio genoemd, afgeleid van ambire, ‘rondwandelen’, omdat de kandidaten in hun witte toga over straat liepen om zo kiezers tegen te komen en te overtuigen.
- De obelisk op het Sint Pietersplein is door keizer Caligula uit Egypte gehaald.
- Keizer Tiberius, die aan het einde van zijn leven een schrikbewind voerde, werd vermoord door hem onder een enorme stapel dekens te leggen – zogenaamd om hem warm te houden.
- In het jaar 286 werd Milaan de hoofdstad van het Romeinse rijk, in plaats van Rome. (Ruim een eeuw later zou het rijk officieel worden gesplitst en in 402 werd Ravenna hoofdstad van het West-Romeinse rijk.)
- Keizer Diocletianus, die in de buurt van het huidige station Termini in Rome een gigantisch badhuis liet bouwen, is maar één keer in Rome geweest.
- Een geliefd thema voor vijftiende-eeuwse schilders is de marteling van sint Sebastiaan, die aan een boom werd vastgebonden en met pijlen bestookt. De man heeft dit overleefd – maar is een paar dagen later doodgeknuppeld nadat hij filippica tegen de vervolging van christenen had gehouden.
- Bij de vele, vele deelverklaringen die zijn opgevoerd als verklaring voor de ondergang van het West-Romeinse rijk wordt ook gewezen op het gedaalde geboortecijfer, dat te verklaren zou zijn doordat Romeinse mannen te lang bleven poedelen in een te heet bad.
- Sleutelmomenten in de groeiende wereldlijke macht van de paus zijn de invasie geweest door de Hunnen en Vandalen. Niet de keizer, maar paus Leo I (!) onderhandelde met beroemde aanvoerders als Attila (in 452) en Geiserik (455).
Praktische informatie
Ross King – De kortste geschiedenis van het oude Rome
Oorspronkelijke titel: The Shortest History of Ancient Rome
Uitgeverij: De Bezige Bij
Vertaald door: Pon Ruiter en Henny Corver
320 pp., 24,99 euro, ISBN: 9789403135540
Eerdere recensies
Ik besteed op dit blog regelmatig aandacht aan wat er verschijnt in Nederland aan vertaalde Italiaanse boeken en boeken over Italië. Eerdere recensies:
- Miriam Bunnik – Vivaldi en Volare
- Gianfranco Calligarich – In de omhelzing van de rivier
- Paolo Cognetti – Het geluk van de wolf
- Mauro Corona – Het leven van Celio
- Mauro Corona – Als een steen in de stroom
- Elena Ferrante – In de marge
- Giovanna Giordano – Een magische vlucht
- Giovanna Giordano – De geur van de vrijheid
- Mario Giordano – Terra di Sicilia: de terugkeer van de patriarch
- Simonetta Agnello Hornby – Bittere koffie
- Ross King – De kortste geschiedenis van Italië
- Nicola Lagioia – Stad van de levenden
- Simona Lo Iacono – De albatros
- Fik Meijer – De vele gezichten van Sicilië
- Piergiorgio Pulixi – Een steek door het hart
- Raffaella Romagnolo – Antonio’s oog
- Antonio Scurati – Het uur van de waarheid (FD)
- Antonio Scurati – M. De laatste dagen van Europa
- Theo Toebosch – Kobarid: Het dorp met te veel geschiedenis
- Ilaria Tuti – Bloemen van steen