Ben je de komende maanden in Rome en ben je geïnteresseerd in de schilder Wassily Kandinsky (1866-1944), loop dan eens het palazzo Bonaparte binnen, min of meer aan de piazza Venezia. Daar ging vorige week een grootse tentoonstelling over hem open. Een tachtigtal werken laat zien hoe hij zich heeft ontwikkeld. In het begin van de twintigste eeuw nog zoekend en experimenterend. Maar al snel een kunstenaar die met zijn spel met kleuren en vormen een heel eigen, revolutionaire weg insloeg in de abstracte schilderkunst.
Het is in wezen een opportunistische tentoonstelling. Vorig jaar is in Parijs het Centre Pompidou voor vijf jaar dichtgegaan. Het moet ingrijpend worden gerenoveerd en asbest moet worden weggehaald. Het Centre Pompidou is misschien wel het belangrijkste documentatiecentrum over Kandinsky: zijn weduwe heeft een grote hoeveelheid schilderijen en documenten nagelaten aan dit museum in Parijs. Doordat dit nu voor langere tijd dicht is, kunnen schilderijen gaan ‘reizen’ die anders niet snel de Franse hoofdstad zouden hebben verlaten.
Kandinsky had synesthesie: hij hoorde kleuren en zag geluiden. Zo heb ik begrepen dat voor hem bij de kleur geel het doordringende geluid van een trompet hoorde. En lichtblauw, dat was het elegante van een dwarsfluit. Mede daardoor zitten zijn latere schilderijen zo vol kleur, beweging en muzikaliteit.
Gabriele Münter
De meeste lezers hier zullen die beelden herkennen. Dit is ook niet de plaats om stil te staan het intermezzo in zijn geboorteland Rusland (1914-1922) en de geleidelijke overgang van vloeiende naar steeds mee geometrische vormen. Ik laat het hier bij wat foto’s. Maar er zijn twee elementen op deze tentoonstelling die in veel verhalen over Kandinsky wat onderbelicht waren gebleven.
De eerste is de schilderes Gabriele Münter. Zij was twaalf jaar lang, tot 1914, de partner van Kandinsky – toen hij in 1914 naar Moskou vertrok, bleef zij in Duitsland. Samen hadden ze jarenlang rondgereisd door Europa. Ieder op hun eigen manier hebben ze de stappen gezet naar meer kleur, meer beweging, minder naturalisme. Münters kwaliteiten zijn lang onderbelicht gebleven. Met een handvol werken van haar biedt de tentoonstelling ook aandacht voor de (eerste) vrouw naast Kandinsky. Hij was, 50 jaar, in 1917 in Rusland getrouwd met de 16-jarige Nina de Andrejevski, die zich jarenlang heeft beijverd om de erfenis van Kandinsky levend te houden.
In Holland
Interessant voor Nederlanders zijn ook de vier werkjes op de tentoonstelling die zijn gemaakt toen Kandinsky en Münter in mei en juni 2004 door Nederland reisden. Rotterdam, Scheveningen, een kanaal, een molen – Hollandser kan het bijna niet. Deze doeken zijn niet zo groot, en de onderlinge verschillen laten de zoektocht van Kandinsky naar een eigen vorm goed zien. Het schilderij met de molen, bovenaan dit blog, is in hetzelfde jaar gemaakt als de twee hieronder.
Praktische informatie
De tentoonstelling loopt to 14 februari 2027. In principe alle dagen open, van 9-19u30 en vrijdag, zaterdag en zondag tot 21u. Informatie over toegangsprijzen en reserveringen (wordt aanbevolen door de organisatoren van de tentoonstelling) is hier te vinden.