Er zijn weinig mensen die zo veel invloed hebben gehad op de manier waarop (veel, niet alle) mensen over voedsel denken als Carlo Petrini. Deze mislukte student techniek was de gepassioneerde oprichter en gangmaker achter de Slow Food beweging. Die groep heeft zich vanuit Bra, een stadje in Piemonte, in het noordwesten van Italië, over 160 landen in heel de wereld verspreid – ook Nederland heeft een afdeling. Het symbool, een slak, heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een symbool van duurzaamheid, kwaliteit, en een eerlijke prijs voor boeren. Donderdag aan het einde van de middag is Petrini op 76-jarige leeftijd overleden.
‘Hij heeft een mondiale beweging in het leven geroepen die wortelt in de waarden van goed, schoon en eerlijk voedsel voor iedereen’, zei de beweging in een verklaring – de foto boven die blog komt van de Italiaanse site. ‘Als je een utopie zaait, oogst je een werkelijkheid’ is het citaat dat Slow Food Italia heeft gekozen.
Hij placht ook wel te zeggen: Voedsel is politiek. Dat klinkt in eerste instantie als een wat zielloze slogan. Maar er zit een hele reeks gedachten achter over hoe je omgaat met eten. Een manier om zijn gedachten samen te vatten is misschien: het gaat niet alleen maar om lékker eten – hoewel ik nergens heb kunnen vinden dat hij zoiets heeft gezegd. Hij hield immers wel van goed eten, maar had daar een eigen definitie voor.
Een toekomst bieden
Voor ‘goed eten’ was voor Petrini smaak niet het allerbelangrijkste. Biodiversiteit, biologische landbouw, traditionele producten, kennis van de natuur, die factoren waren voor hem zeker zo belangrijk. Zo probeerde hij boeren die producten maken die dreigen te verdwijnen, een toekomst te bieden door vooraf een bepaalde omzet te garanderen.
Aanvankelijk lag daarbij de focus op het product: een bepaalde rauwmelkse kaas, een worst waarin vijgen zijn verwerkt. Maar in het jaar 2004 richtte Slow Food onder regie van Petrini Terra Madre op. Dit is een wereldwijd netwerk van tienduizenden boeren die, doordat ze kleinschalig werken, bijzondere gewassen verbouwen of traditionele, producten maken, extra bescherming verdienen.
De omvang van deze beweging en de variëteit van landbouw worden het beste zichtbaar op de Salone del Gusto. Die wordt om het jaar in Turijn gehouden. Dit is een soort jaarbeurs voor landbouwspecialiteiten uit de hele wereld. Dit jaar is dit culinaire feest er weer in september.
Verzet tegen McDonald’s
De kiem voor de Slow Food Beweging is gelegd in 1986. Toen werkte McDonald’s aan de opening van zijn eerste fast food restaurant in Roma, niet ver van de beroemde Spaanse trappen. Die ‘vooruitgang’ viel, ondanks brede protesten, niet tegen te houden. Maar Petrini en een groep gelijkgestemden werden gesterkt in hun gevoel dat ze een antwoord moesten formuleren op de wereld van het fast food. Een paar jaar later kreeg dit concrete vorm in de oprichting van Slow Food. De beweging keerde zich tegen ‘de universele waanzin van “het snelle leven” ‘. Laat ons ‘de rijke variëteiten en aroma’s van lokale keukens herontdekken’, stond in het eerste manifest.
Er was in het begin enige hilariteit. Waren Petrini en zijn makkers niet de restanten van een langzaam verdwijnende tijd? Petrini heeft van die aandacht voor traditionele gewassen, voor oorspronkelijke producten, juist een soort geuzenkenmerk gemaakt. Hij werd een persoonlijke vriend van de Britse koning Charles. En hij verkeerde op vriendschappelijke voet met de vorige paus, Franciscus, die zich hard heeft gemaakt voor meer aandacht voor het milieu.
En als hem werd gevraagd hoe dat nou zat met zijn idee dat eten een politieke keuze is, had hij zijn antwoord klaar. Dit was zijn analyse: als je met wat je eet en drinkt aan tafel de biodiversiteit respecteert en seizoensgebonden producten eet waar boeren een eerlijke prijs voor krijgen, dan is dat ook een keus voor de gemeenschap, voor het algemeen belang.
Hoe het begon
Als een kleine hommage plak ik hieronder nog het stukje dat ik in november 1989 schreef over de oprichting van Slow Food, toen niemand daar nog van had gehoord.
Op 10 november begint een nieuw offensief tegen McDonald’s & Co, op wereldwijde schaal. In restaurant Toscane in New York, in Willy’s Bar in Parijs, en in nog 28 andere etablissementen verspreid over de vijf continenten moeten die dag lofredes worden gehouden op ‘slow food’, de maaltijd die met aandacht wordt klaargemaakt en opgegeten. Het idee voor deze nieuwe culinaire beweging komt uit Italië — hoe kan het ook anders voor een land waar eten de nationale obsessie is. Initiatiefnemers zijn twee mannen die hun sporen hebben verdiend in allerlei communistisch georiënteerde organisaties, maar voor wie links en lekker nooit tegenstrijdig zijn geweest: Carlo Petrini, een fijnproever uit Piemonte, en Stefano Bonilli, een Bolognees die met lede ogen ziet hoe dit Mekka van de Italiaanse keuken wordt overwoekerd door hamburgerpaleizen. De twee zeggen veel bijval te krijgen en hopen een internationale beweging op te zetten, die in december in Parijs officieel van de grond moet komen. „Wij houden geen hymne op de vraatzucht en braspartijen”, zegt de schrijver Folco Portinari, een sympathisant. „Kool is ook lekker. Doel is een herwaardering van het samen tafelen, van het met vrienden genieten van de spijzen van een eenvoudige doch voedzame maaltijd.” Tegenover de anonieme hamburger stellen ze de slak: langzaam en lekker. Hun grootste schrikbeeld is volgens Petrini de manager die altijd haast heeft en ’s middags staande aan een bar een sandwich eet. Nu ook een docent filosofiegeschiedenis zich bij hen heeft aangesloten, strooit de groep graag culinaire citaten rond van de denkers der mensheid. Zoals van Nietzsche: „Het zijn de slechte koks die het meest de ontwikkeling van de mens hebben vertraagd en schade hebben toegebracht.” Maar de lijfspreuk is overgenomen van Epicurus: „Het begin en de wortel van al het goede is het welbehagen van de maag.”
Mooie trattino, Marc, over deze belangrijke persoon! Dank je wel