Een onderhoudend vertelde geschiedenis van Italië

Ik moet bekennen dat ik er met enig scepsis aan ben begonnen, aan De kortste geschiedenis van Italië – het boek komt donderdag uit. De titel intrigeert, maar wat is de gedachte daarachter? Het boek prijst zichzelf aan als ,,een panoramisch overzicht van zo’n 3.000 jaar politiek, cultuur en geschiedenis’’. Maar voegt het ook iets toe? Het antwoord is ‘nauwelijks’, inhoudelijk. En toch heb ik het grootste deel van het boek met veel plezier gelezen. Weinig mensen kunnen zo onderhoudend vertellen als deze auteur, die als een meester-kok met precies de juiste anecdotes strooit.

Wie is de auteur?

Ross King is een Canadese historicus met een grote liefde voor het Italië van de Renaissance en voor de Franse impressionisten. Zijn studie en promotie zetten hem eerst op het spoor van de zeventiende- en achttiende-eeuwse Engelse literatuur – voor zijn promotie was hij naar Engeland verhuisd. Dat was ook de achtergrond voor twee historische romans die hij in de jaren negentig schreef.

Maar na een bezoek aan Florence, waar hij in zijn hotel wel de klokken van de Dom kon horen maar de beroemde koepel niet kon zien, besloot hij een non-fiction boek te te schrijven dat een internationale bestseller werd: Brunelleschi’s DomeDe Koepel van Brunelleschi. Dat boek verscheen in het jaar 2000. Daarna schreef hij nog een aantal veelgeprezen boeken over onder anderen Leonardo Da Vinci, Michelangelo en Machiavelli, en over de Franse impressionist Claude Monet. Hij maakte zo naam als een kunsthistoricus die met ogenschijnlijk gemak ingewikkelde materie helder en meeslepend op kan schrijven.

Twaalf jaar geleden zei hij in een interview:

The trick is bringing it alive and making it accessible. “Bertolt Brecht had this sign above his desk saying, ‘Even I have to understand it. That’s my philosophy as well.

King gaat er ook prat op dat hij in zijn manier van vertellen wel technieken van een romanschrijver gebruikt, maar er niets bij verzint. Het is nooit geromantiseerde geschiedenis, wel meeslepend vertelde geschiedenis.

Waar gaat De kortste geschiedenis van Italië over?

De titel spreekt voor zich. King begint aan het einde van de bronstijd, ongeveer tussen 1150 en 950 vóór Christus, en heeft ook nog het aantreden van Giorgia Meloni, in oktober 2022, en het overlijden van Berlusconi, in juni vorig jaar, erin weten te schrijven.

Toch dekt de titel het boek niet helemaal. In een interview eind 2022 vertelde King dat hem was gevraagd om een korte geschiedenis van Italië te schrijven, maar dat dit niet meteen lukte. Er was te veel te vertellen. Daardoor was het project uitgegroeid tot twee boeken, legde hij toen uit: een over het antieke Italië en een over Italië sinds de instorting van het Romeinse rijk. Ik heb niet kunnen achterhalen of die boeken er nog apart komen, maar die tweedeling is goed te herkennen bij lezing van ‘De kortste geschiedenis van Italië’. Na de eerste tachtig pagina’s ben je nog niet verder dan het jaar 476. In het jaartallenrijtje dat ik vroeger heb geleerd, stond daar altijd achter: val van het West-Romeinse rijk. Die zware nadruk op de Romeinse tijd (en wat daaraan voorafging) maakt het boek wat onevenwichtig. Al doet dat niets af aan het leesplezier.

Enkele citaten

Met dit verhaal hoop ik […] aan te tonen dat het identificeren van wat Italië en Italiaan-zijn inhoudt een stuk lastiger is dan het herkennen van de karakteristieke laars op een wereldkaart

Dat was dus het legendarische begin van Rome: ruzie, uitlopend op broedermoord, een bevolking van bandieten, geboefte en slaven, en een massale kidnap om dat tuig van vrouwen en de stad van baby’s te voorzien. Toch zou deze troep uitschot de basis worden van een grootmacht zoals de antieke wereld nog nooit had gezien.

Rome, dat in de tweede eeuw nog een miljoen inwoners had gehad, had er in de zesde eeuw nog maar vijftigduizend, en in de eeuwen die volgden liep dat aantal nog verder terug. Wat er aan gebouwen werd neergezet, was ook nog eens simpeler van opzet en kwalitatief onder de maat, en doorgaans van hout in plaats van steen. De Romeinse baden raakten in verval en werden niet meer gebruikt omdat de watertoevoer verstoord was. Dat was in heel Rome een probleem, nadat de Ostrogoten in 537 de aquaducten die de baden van water voorzagen hadden verwoest. Niet zonder reden karakteriseerde een negentiende-eeuwse geschiedkundige de middeleeuwen als ‘duizend jaar zonder een bad’

En over koning Vittorio Emanuele III, die in 1900 aantrad nadat zijn vader was vermoord, werkloos heeft toegekeken hoe Mussolini de macht greep, en in 1946 wel moest aftreden omdat hij te passief was geweest tegenover het fascisme:

Zijn ouders waren volle neef en nicht van elkaar. Hun zoon was schuchter en introvert, had waterige ogen, een smal snorretje en zwakke benen, een gevolg van de rachitis die hij als kind had gehad. Hij was maar 1,59 meter en probeerde van alles om die geringe lengte te maskeren: een hoge muts, een lange mantel, en zelfs een verhoogde stoel in de koninklijke limousine. Hij viel in het niet naast zijn statige vrouw Elena, een prinses uit Montenegro met zwart haar en een diepe stem, die niet minder dan 1,80 meter mat. Keer op keer had hij toegestemd als Mussolini met eisen aankwam, of het nu ging om de inval in Ethiopië, tegen de Joden gerichte wetgeving of het bondgenootschap met Hitler.

Wat vind ik van dit boek?

Heb ik het met plezier gelezen? Zeker. King is zo’n schrijver die uit de brei van details weet te stappen en een grote lijn kan neerzetten, waarna hij dan weer op een heel onderhoudende manier stukjes van het mozaïek kan inkleuren. Hij weeft politiek, economie, maatschappij en cultuur op een meesterlijke manier door elkaar heen. Dat maakt hem een begenadigd verteller. Zelfs wie al veel over Italië heeft gelezen, komt zo onverwachte feitjes tegen.

Ik noem er een paar die nieuw waren voor mij.

  • Italië liep in 1905 voorop met het energie halen uit waterkracht. Geen andere Europees land wekte zo veel waterkrachtstroom op als Italië.
  • ‘Roos’ (in de haren) is in het Italiaans forfora – en dat stamt uit de tijd van de invasies door langharige Lombarden in de zevende eeuw
  • Dat een rolluik voor een winkel in Italië een saracinesca wordt genoemd, gaat terug op de invallen door de Saracenen (moslims) in de negende eeuw
  • Hemingway’s A Farewell to Arms uit 1929, een roman die speelt in de Eerste Wereldoorlog, onder andere aan het front in Noordoost-Italië, is in Italië ,,verboden omdat het een verwoestende invloed zou hebben op het moreel”. Overigens is het boek ook in nazi-Duitsland verboden. En in de Verenigde Staten, maar dat had te maken met de seks in het boek.
  • Italianen zijn trots op ‘hun’ Giuseppe Marconi, de uitvinder van de radio. In de buurt van Bologna is nog een heuvel naar hem vernoemd omdat hij daarvandaan zijn eerste radiosignaal over meer dan een kilometer verzond. Maar toen Marconi aan het ministerie van Post schreef met het voorstel zijn uitvinding verder in Italië wilde ontwikkelen, werd hij voor krankzinnig uitgemaakt, aldus King. Hij ging daarop naar Londen om zijn ontdekkingen verder uit te werken. Overigens is de brief waarop de toenmalige minister een variant zou hebben geschreven op ‘die man is gek’, nooit teruggevonden.
  • King schrijft dat Campari ,,zijn rode kleur ontleende aan geplette cochenilleluizen”. Ik heb dat nog even nagezocht. Het was zo, maar sinds 2006 worden andere middelen gebruikt om de typerende rode kleur te krijgen.

Wie vooral in de ontwikkelingen in Italië van de afgelopen dertig jaar is geïnteresseerd, wordt te karig bediend in dit boek. Maar de meeste toeristen komen vooral om ook te genieten van de veel-gelaagde kunst en historie van Italië. Wie daarbij een inleiding zoekt, heeft in Ross King een onderhoudende en meeslepende gids.

Over dit boek

Ross King – De kortste geschiedenis van Italië, ISBN 9789403133188, 288 pagina’s
Oorspronkelijke titel: The shortest history of Italy
Vertaald door Pon Ruiter
Uitgegeven door: De Bezige Bij
Prijs 24,99, e-book 12,99

Eerdere recensies

Ik besteed op dit blog regelmatig aandacht aan wat er verschijnt in Nederland aan vertaalde Italiaanse boeken en boeken over Italië. Eerdere recensies gingen over Antonio Scurati – M. De laatste dagen van Europa; Giovanna Giordano – Een magische vlucht; Mauro Corona – Het leven van Celio; Mario Giordano – Terra di Sicilia: de terugkeer van de patriarchGianfranco Calligarich – In de omhelzing van de rivierSimonetta Agnello Hornby – Bittere koffie; Giovanna Giordano – De geur van de vrijheid; Elena Ferrante – In de marge; Mauro Corona – Als een steen in de stroom; Simona Lo Iacono – De albatros; Nicola Lagioia – Stad van de levenden; Paolo Cognetti – Het geluk van de wolf; Fik Meijer – De vele gezichten van Sicilië; Ilaria Tuti – Bloemen van steen; en Raffaella Romagnolo – Antonio’s oog. Zijn er andere thema’s waarover je hier graag zou lezen? Neem contact op

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *