Wat je moet weten over de Europese verkiezingen in Italië

Bij de Europese verkiezingen is in Italië iets raars aan de hand. Je kunt stemmen op een dode. Je kunt stemmen, door een kruisje te zetten, op mensen die nu al zeggen dat ze helemaal niet naar Straatsburg en Brussel zullen gaan. Hoe zit dat? Een kort overzicht van de Europese verkiezingen in Italië, die hier op 8 en 9 juni worden gehouden. De foto hierboven is gebaseerd op het stembiljet in Lucca.

Wat staat er op het spel?

Voor Europa staat er heel veel op het spel. Hoe groot wordt de groep uiterst rechtse partijen die, met verschillende accenten, zeggen dat ze Europa van binnenuit willen hervormen – lees: uithollen. Gaan ze daarbij samenwerken in één fractie? Daar is de afgelopen dagen elders al veel over geschreven. Ik beperk me hier tot de opstelling van premier Meloni. Het is immers haar partij die vanuit Italië met de meeste zetels in het Europees Parlement zal komen, en zij zal een grote rol spelen in welke kant het op gaat. Wel: Meloni houdt haar kaarten voor de borst. Eerst maar eens koppen tellen en dan gaan puzzelen.

Vraag is of er een herschikking komt op de rechtervleugel, waarbij Meloni’s partij zou kunnen samenwerken met die van Marine Le Pen. Voordeel voor Meloni: spierballen laten zien. Nadeel: ze zou dan waarschijnlijk toch langs de zijlijn staan. Want samenwerking tussen de christen-democraten van de Europese Volkspartij, de liberale fractie Renew waarin Macron zit, en een uiterst rechtse fractie (dus tussen Le Pen en Macron) lijkt op dit moment heel onwaarschijnlijk.

En in de binnenlandse politiek?

Maar zoals in andere landen weegt de binnenlandse politiek zwaarder. De kleinere vragen zijn of twee groepen in het centrum wel de kiesdrempel van vier procent halen, en of de twee grotere oppositiepartijen enigszins overeind weten te blijven. Maar de hoofdvraag is of de uitslag van deze verkiezingen leidt tot andere machtsverhoudingen binnen de regerende radicaal-rechtse coalitie.

Meloni’s partij Fratelli d’Italia wordt de grootste, zeggen alle peilingen. Maar hoe groot? Weer 26 procent, zoals bij de parlementsverkiezingen in 2022? Of meer, als teken dat kiezers het optreden van Meloni waarderen?

Meloni’s grootste rivaal onder haar politieke partners is Matteo Salvini van de Lega. Die gaat een klap krijgen. Vijf jaar terug triomfeerde Salvini met 34 procent. Nu staat hij in de peilingen op 9 procent. Binnen de partij staat zijn positie onder druk. Is de radicale, rabiate koers van Salvini (hij was in Straatsburg bevriend met Le Pen en de Duitse AfP, niet Meloni) vol te houden? En: gaat hij gezichtsverlies lijden doordat de andere partner van Meloni, Forza Italia, een partij die zich presenteert als de rem op mogelijke rechtse excessen in de coalitie, de Lega voorbijstreeft? Mocht Salvini aan macht inboeten, dan is dat, gezien zijn opportunistische en populistische opstelling, niet iets om verdrietig over te zijn.

En aan de andere kant? Daar is het saaier. Elly Schlein van de Democratische Partij en Giuseppe Conte van de Vijfsterrenbeweging betwisten elkaar de positie van grootste oppositiepartij. Maar voor het beleid in Italië zal dit vrijwel niets betekenen.

Wat roepen de coalitiepartijen?

Maar weer beginnen met de belangrijkste, Fratelli d’Italia. Die probeert de kaart Meloni uit te spelen, zonder heel specifiek te zijn. Stem op Giorgia, is de boodschap. Je ziet het ook op het stembiljet. Daar staat: Giorgia Meloni, detta Giorgia. Ofwel: zeg maar Giorgia.

Op de campagneposters staat ‘Italië verandert Europa’. Meloni zelf haalt uit naar Brussel als ,,een bureaucratische en hypergecentraliseerde superstaat’’ die geen ruimte laat voor de specifieke identiteit van de lidstaten en zo de vrijheid van de burgers aantast. ,,Europa pretendeert ons op te leggen wat we moeten eten, wat voor auto we moeten rijden, hoe we ons huis moeten renoveren, welke kleren we moeten dragen en misschien ook hoe we moeten schrijven en denken’’, zei ze vorige maand op een conferentie over Europa. He zijn thema’s die ook terugkomen in het partijprogramma.

Geen woord over de noodzaak om in verband met de klimaatdoelen inderdaad huizen energiezuiniger te maken en elektrisch te gaan autorijden. Het zijn zaken waarin Italië ver achterop ligt bij landen als Frankrijk, Duitsland en Nederland, en die uitgaven vragen waarvoor nauwelijks iets is gereserveerd.  

Wat willen Meloni’s coalitiepartners?

Haar rivaal/bondgenoot Salvini gaat er nog harder in. Salvini vraagt om stemmen ,,om het huis en de auto’s van de Italianen te beschermen’’. En natuurlijk speelt hij, veel meer dan Meloni, de anti-migratiekaart. Op een van de campagneposters staat, naast een foto van een islamitische vrouw: ‘Laten we Europa veranderen voordat het ons verandert.’

Een prominent Kamerlid van de Lega Claudio Borghi, wil de Europese vlag weghalen van en in Italiaanse overheidsgebouwen. Salvini heeft ook een omstreden generaal hoog op de lijst gezet, Roberto Vannacci, als ‘onafhankelijke’. Vannacci heeft vorig jaar in eigen beheer een boek uitgegeven, tweehonderdduizend keer verkocht, waarin hij ongeremd zijn gal spuugt over ‘abnormale’ homo’s, feministen en milieu-activisten, en over een topvolleybalster die eigenlijk niet echt Italiaans is – omdat ze Nigeriaanse ouders heeft. En waarom zou iemand als hij, bij wie ‘het bloed van Julius Caesar en Garibaldi door de aderen stroomt’, niet iemand mogen doden als hij wordt aangevallen? Het zijn allemaal ideeën die goed resoneren met wat Salvini roept.

Daarnaast klinkt Antonio Tajani, oud-voorzitter van het Europees Parlement,  veel minder schril. Hij is de lijsttrekker van Forza Italia, de partij van wijlen Silvio Berlusconi die zich ondanks de dood van zijn oprichter redelijk staande weet te houden. ,,Een geruststellende kracht in het centrum van Europa”, is de slogan van deze partij, die in de fractie van de Europese Volkspartij zit. Daar is de kritiek op een vermeende overdaad aan Brusselse regels ook veel en veel minder scherp dan bij Meloni en Salvini. Een slogan op de verkiezingsposters: ,,Meer Italië in Europa, minder Europa in Italië”.

Wat willen de andere partijen?

De kleine centrumpartijen proberen met een soortgelijke, vage boodschap van gematigdheid kiezers achter zich te krijgen die weinig op hebben met de rechtse regering maar ook geen sympathie voelen voor links.

De Democratische Partij (PD), die wordt geleid door Elly Schlein, is wat concreter. Die pleit in haar programma voor een minimumloon in alle Europese landen, solidariteit naar immigranten, Europees klimaatbeleid. En ook, in een bewust vaag gehouden formulering, voor een Europa dat ´zich inzet voor een staakt-het-vuren’. De foto erbij lijkt uit Gaza te komen en niet uit Oekraïne, maar dat staat er niet expliciet bij.

De Vijfsterrenbeweging houdt het vager. Pace – vrede, voert de partij in het logo voor de Europese verkiezingen. Hoe, waar, dat blijft in het ongewisse, maar de suggestie is dat dit ook voor Oekraïne geldt. In Italië bestaat op links traditioneel een vrij sterke pacifistische stroming – dat was ook voor de PD reden om een aantal kandidaten op de lijst te zetten die kanttekeningen zetten bij de steun van de partij voor Oekraïne in de oorlog met Rusland. Een woordenspel met de naam van partijleider Conte en de belofte van een ‘Italië dat meetelt’ moet voor de rest de kiezer overhalen.  

Hoe zit dat met die dode?

Forza Italia is altijd de partij geweest van Silvio Berlusconi. Niet zo volledig als de PVV de partij is van Geert Wilders, er was wel degelijk discussie. Maar Berlusconi was de stemmentrekker. Na zijn dood in juni vorig jaar hangt de geest van Berlusconi, met zijn beloftes over vrijheid en liberalisme en zijn charme, nog steeds binnen die partij. Daarom staat de overleden mediamagnaat groot op de campagneposters en op het partij-embleem. Er zullen geen kiezers zijn die niet weten dat de man inmiddels dood is, die denken dat je door een kruisje te zetten door het partijlogo Berlusconi weer premier kan maken. Maar mogelijk speelt nostalgie een rol bij de keuze in het stemhokje.

En met die mensen die niet naar het Europees Parlement willen?

Begin dit jaar was er een wat schijnheilig debat in Italië. Moeten politieke leiders die niet van plan zijn om de Italiaanse politiek te verruilen voor het Europees Parlement, wel als lijsttrekker fungeren? Je kon ook toen al voorzien dat de politiek, zeker op rechts, zo gepersonaliseerd is dat de meeste politieke leiders eieren voor hun geld zouden kiezen. Daarom fungeren Meloni, Salvini en Tajani, Calenda in het centrum en Schlein op de PD, ook als lijsttrekker. Ze staan veelal ook op de eerste plaats op het stembiljet. En op Schlein na staat hun naam ook in het partijlogo. Van de grotere partijen heeft alleen de Vijfsterrenbeweging ervan afgezien om zijn politieke leider op de lijst voor het Europees Parlement te zetten. Maar hij is in de campagne wel de belangrijkste woordvoerder.

Na wat gesputter is er eigenlijk weinig kritiek op deze strategie. Niemand van de politieke leiders peinst er ook maar over om naar Straatsburg te gaan. Een van de gevolgen van deze strategie is dat de meeste Italiaanse politici die straks namens hun partij het woord zullen voeren in het Europees Parlement, in eigen land nauwelijks bekend zullen zijn.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *