Pleegt de RAI censuur om Meloni te helpen?

Heeft Giorgia Meloni haar masker laten vallen? Veel van haar tegenstanders zijn ervan overtuigd. Je zag dat de afgelopen dagen terug op sommige Italiaanse websites en in krantenkoppen. Censuur. Een aanval op het vrije woord. Met als ondertoon dat er in Italië een update wordt uitgevoerd van de rigoureuze manier waarop de fascistische dictator Mussolini een eeuw geleden critici de mond snoerde.

De gemoederen zijn extra verhit omdat het morgen Bevrijdingsdag is. En dat betekent in Italië niet alleen bevrijding van een buitenlandse bezetter, maar ook de definitieve, volledige bevrijding van het fascistische bewind van Mussolini. Nadat Mussolini in 1943 was afgezet als politiek leider in Rome, kwam hij als marionet van de Duitse bezetter aan het hoofd te staan van de fascistische republiek in Noord-Italië. Verschillende verzetsgroepen in Italië hebben zich in de laatste twee jaar van de oorlog fel gekeerd tegen de nazi’s en de overgebleven fascisten. In die zin zijn ’25 april’, ‘bevrijdingsdag’ en ‘antifascisme’ de afgelopen decennia elkaars synoniemen geworden.

Directe aanleiding voor de polemiek was het besluit van de staatsomroep RAI, op het laatste moment genomen, om een geplande column van de schrijver Antonio Scurati te schrappen. Scurati is de man achter de fantastische meerdelige biografie in romanvorm over Mussolini. Hij schreef eerder een pamflet over democratie, fascisme en populisme en waarschuwde al in 2019 in een interview dat ik met hem had, dat Mussolini’s populistische erfenis nog op veel plaatsen actueel is.

Hij had zijn tekst een dag tevoren opgestuurd naar de RAI. Ook nu was Scurati fel. Hij haalde hard uit naar Meloni’s partij Fratelli d’Italia, die als politieke grootvader de neofascistische partij heeft.

Afstand nemen van fascisme

Scurati herinnerde eraan dat het fascisme van Mussolini, die van 1922 tot 1943 in Rome aan de macht was, een tijdperk van ,,systematisch moorddadig politiek geweld’’ is geweest. Met zo’n familiegeschiedenis mag je hopen dat de politieke nazaten, hoe indirect ook, ondubbelzinnig afstand nemen van het fascisme, aldus Scurati. Hij schreef:

De groep post-fascistische leiders hadden, nadat ze de verkiezingen in oktober 2022 hadden gewonnen, twee wegen voor zich: hun neo-fascistische verleden verloochenen of proberen de geschiedenis te herschrijven. Ze hebben onmiskenbaar de tweede weg gekozen.

Hij wijst er als voorbeeld op dat Meloni in haar uitspraken over het nazi-bloedbad van de Fosse Ardeatine, in maart 1944, heeft gezwegen over de medewerking die fascistische bestuurders in Rome indertijd gaven. Ook heeft ze nooit openlijk het antifascisme geprezen als een fundamentele pijler onder het naoorlogse Italië.

Als dit alles niet gezegd mocht worden, lijkt het tot dusver een vrij duidelijk geval van censuur. In Italië zijn in ieder geval de belangrijkste zenders van de publieke omroep traditioneel een spreekbuis van de regering. Ook linkse regeringen hebben niet de behoefte gevoeld hier iets aan te veranderen. (En Meloni peinst er trouwens niet over om de publieke omroep te kortwieken.)

Meloni verspreidt zelf de tekst

Maar: het is allemaal wél gezegd en verspreid, die kritiek van Scurati. Sterker nog, het was Meloni die, geprikkeld door de storm van verontwaardiging die opstak, als eerste de volledige tekst van Scurati verspreidde. Je kon die zo knippen uit haar Facebookpost (2,9 miljoen volgers, veel meer kijkers dan het RAI-programma) en verder verspreiden. Meloni schreef er wel malicieus boven dat Scurati 1.800 euro had gevraagd voor een monoloog van een minuutje. Voor  ,,propaganda tegen de regering […] met het geld van de burgers.

Ze schreef er ook bij, met een verwijzing naar haar eigen verleden:

Wie altijd in de ban is gedaan en gecensureerd (door de publieke omroep) zal nooit om de censuur van iemand vragen.

Hoe kan het dan dat Scurati toch van de buis is gehouden? Hij was als gast uitgenodigd door Serena Bortone, presentatrice van het programma Che sarà (Wat zal het worden). Zaterdagavond op Rai Tre, het altijd wat linkse kanaal van de staatsomroep. Bortone gaf aan het begin van haar programma haar lezing van het gebeurde. Ze vertelde (hier terugkijken) dat ze de tekst van Scurati had doorgestuurd naar hogerhand (naar wie is niet helemaal duidelijk) en vrijdagavond had gemerkt dat het contractje met Scurati was opgezegd. Na overleg met hem besloot ze zelf de tekst voor te lezen, aan het begin van haar programma. ,,Gratis’’, verzekerde ze, na alle ophef ook over de gevraagde vergoeding.

Imbecielen

De kritisch-rechtse krant Il Foglio schreef in een analyse van deze rel dat Meloni ,,omringd is door te veel imbecielen’’. Iemand bij de RAI heeft gedacht Meloni een plezier te doen door Scurati van de buis te houden. Los van het feit dat Meloni hierdoor alleen maar in de problemen is gekomen, is het ineffectief: nu hebben veel meer mensen kennis genomen van wat Scurati te zeggen heeft dan wanneer hij zijn monoloog had gehouden in het matig bekeken tv-programma Che sarà.

Feit is dat de kritiek van Scurati hout snijdt. De rassenwetten die Mussolini in 1938 uitvaardigde, praat niemand goed.  Maar een volledige verwerping van het fascisme omdat dat ook gewelddadig en ondemocratisch was, daar hebben Meloni en mensen om haar heen veel meer moeite mee.

Antifascisme en de Grondwet

Een van haar ministers verzuchtte deze week dat hij niet goed begrijpt dat hij zich moet uitroepen tot antifascist om te bewijzen dat hij geen fascist is. In de Italiaanse context zou je hopen dat ook op rechts politici iedere dubbelzinnigheid uitsluiten – een koelkast voor omstreden standpunten uit het verleden volstaat hier niet, als dat überhaupt al zou volstaan. Om aan te geven hoe belangrijk dat ‘antifascisme’ voor de Italiaanse democratie is, een antwoord in de Corriere della Sera vanmorgen op een lezersbrief:

Het is evident dat de partizanen niet in hun eentje Italië van de Duitsers hadden kunnen bevrijden. Maar als wij Italianen zelf onze Grondwet hebben kunnen schrijven, in plaats van die te laten schrijven door de Amerikanen zoals is gebeurd met de Japanners, is dat juist omdat het Verzet er was.

Morgen ontkomt Meloni er als premier niet aan om deel te nemen aan herdenkingen. Haar woorden zullen op een goudschaaltje worden gewogen. Maar de schrijver/journalist/historicus Corrado Augias schrijft vanmorgen in La Repubblica dat je niet kunt verwachten dat Meloni zich uitroept tot antifascist. En dat dit ,,nutteloos en misschien contraproductief” is.

Het zou tactisch onverstandig zijn van Meloni, schrijft Augias. Met de Europese verkiezingen in juni in zicht moet ze proberen te voorkomen dat kiezers van uiterst rechts overstappen naar de Lega, de partij van bondgenoot en rivaal Matteo Salvini. Met vrienden als Marine le Pen, Alternative für Deutschland én de PVV van Geert Wilders en met zijn sympathie voor Rusland is Salvini een bedreiging voor de Italiaanse democratie – ik schreef er zelf eerder over. Deze bedreiging is groter dan die van mensen die, in een geromantiseerd beeld van het verleden, roepen dat Mussolini ook goede dingen heeft gedaan. Wat niet onverlet laat dat het voor het politieke klimaat in Italië beter zou zijn als iedereen in de omgeving van Meloni zich nog eens goed zou verdiepen in wat de spelregels zijn in een democratie.

Update 25 april: en wat zei Meloni?

Meloni was, met president Mattarella, bij een korte ceremonie bij het Altaar van het Vaderland, ook wel bekend als het monument voor Vittorio Emanuele II of de Suikertaart. Op Facebook schreef ze daarna (ik citeer het in zijn geheel):

Op de dag waarop Italië de Bevrijding viert, die met het einde van het fascisme de basis legde voor de terugkeer van de democratie, herhalen we onze afkeer van alle totalitaire en autoritaire regimes. Die van gisteren, die de volkeren in Europa en in de wereld hebben onderdrukt, en die van vandaag, die we vastberaden met inzet en moed het hoofd zullen bieden. We zullen blijven werken om de democratie te verdedigen en voor een Italië dat eindelijk is staat is zich te verenigen achter de waarde van de vrijheid.
Leve de vrijheid!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *