Rome heeft er een gigantisch standbeeld bij – van kunststof

Iedereen die ook maar een beetje in Rome geïnteresseerd is, zal de reusachtige linkervoet zijn tegengekomen. In het echt, op de binnenplaats van de Capitolijnse musea. Of op een foto of een kalender, vaak met een kat erbij om te laten zien hoe groot die voet wel niet is. Het is, samen met andere fragmenten, een onderdeel van wat ooit een gigantisch standbeeld is geweest van keizer Constantijn. Op de binnenplaats staan nog acht andere fragmenten: een hoofd, de tenen van de rechtervoet, en stukken van de rechterarm en het rechterbeen.

De originele fragmenten van de Colossus van Constantijn op de binnenplaats van de Capitolijnse musea

Ze staan er al ruim vijf eeuwen. Het Capitolijnse museum gaat er prat op het oudste openbare museum ter wereld te zijn. In 1734 gingen de deuren van wat een toen een privë-verzameling kunstwerken was, open voor het publiek. Maar om je een voorstelling te maken hoe groot dat oorspronkelijke standbeeld geweest moest zijn, moest je lang je fantasie gebruiken.

Sinds februari van dit jaar hoeft dat niet meer. In een tuin achter het museum, gratis toegankelijk, is een kopie te zien, in de oorspronkelijke grootte. Niet van marmer, maar van gips, kunsthars en bronspoeder. Het binnenwerk, oorspronkelijk bestaande uit een houten geraamte met stalen staven en bakstenen, is gemaakt van het veel lichtere aluminium. Vanaf bijna dertien meter hoogte staren wat onbestemd staande ogen in de verte.

Een belangrijk stukje geschiedenis

Kunst of kitsch? Feit is dat veel Romeinen en toeristen toch even komen kijken. De kopie staat voor een belangrijk stuk geschiedenis. Hier, op de Capitolijnse heuvel naast het Forum Romanum, stond in de eeuwen voor Christus een tempel die was gewijd aan drie belangrijke Romeinse goden: Jupiter, Juno en Minerva. In die tempel werd in het jaar 69 voor Christus een groot standbeeld geplaatst dat was geïnspireerd op een van de zeven wereldwonderen uit de antieke wereld: het standbeeld van Zeus in de Griekse stad Olympia – het is volledig verloren gegaan.

Na een brand werd dit standbeeld in de eerste eeuw vervangen door een vergelijkbaar beeld. En het is dat beeld (waarvan volgens Italiaanse bronnen een replica te zien is in de Hermitage in Sint Petersburg) dat ruim twee eeuwen daarna heeft gediend als voorbeeld voor de ‘Colossus’ van keizer Constantijn, een van de belangrijkste en imponerende beeldhouwwerken uit de laat-Romeinse tijd.

Goddelijke macht

Constantijn was niet bescheiden. Hij wilde een beeld met de grootte en symboliek van de god Jupiter. Een scepter in de rechterhand, een wereldbol in de linker. Net als Jupiter krijgshaftig afgebeeld met ontblote borst, slechts gedeeltelijk bedekt door een verbronste  mantel/kleed. De boodschap was duidelijk: deze keizer heeft bijna goddelijke macht.

Een conflict met het christendom zag Constantijn niet in die symboliek. Een paar jaar na zijn aantreden als keizer in het jaar 306, volgens de legende na een visioen waarin hem werd aangezegd dat hij in het teken van het kruis de slag bij Ponte Milvio (312) tegen zijn rivaal Maxentius zou winnen, erkende hij het christendom als een officiële godsdienst. Christenen konden daarna niet langer vervolgd worden. Hij was ook de man die de keizerlijke residentie verplaatste naar het strategisch gelegen Constantinopel – het huidige Istanbul. In het jaar 359, 22 jaar na de dood van Constantijn, zou de naar hem vernoemde plaats aan de Bosporus de officiële hoofdstad van het Romeinse rijk worden.

Gras

Zoals met veel resten uit de Romeinse oudheid zijn er eeuwen voorbijgegaan zonder dat duidelijk is wat er met het enorme standbeeld van Constantijn is gebeurd. Waarschijnlijk is er gewoon gras overheen gegroeid. Eind vijftiende eeuw werden de fragmenten die nu op de binnenplaats van het museum zijn, gevonden bij opgravingen bij het Forum Romanum. Aanvankelijk werd gedacht dat die hoorden bij een standbeeld voor keizer Commodus (aan de macht tussen 177 en 192). Het duurde tot begin negentiende eeuw totdat ze werden geïdentificeerd als onderdelen van het reusachtige standbeeld van keizer Constantijn dat hij had laten plaatsen in de honderd meter verder gelegen basiliek van Maxentius – de door hem verslagen rivaal.

Originele fragmenten van het standbeeld

Het is een mooi voorbeeld van moderne technieken: het proces om te komen van negen fragmenten op een binnenplaats tot een twaalf meter hoge replica van kunststof in de tuin. Dat precisiewerk is gedaan door een bedrijf uit Madrid, Factum Foundation, dat gespecialiseerd is in replica’s van oude kunstwerken. Eerst zijn  heel precies de maten opgenomen van de originele fragmenten op de binnenplaats. Daar zijn met een 3D-printer kopieën van gemaakt. En rond deze originele kopieën is, na bestudering van andere antieke standbeelden, de rest van de replica ontworpen. De scheidslijnen tussen originele kopieën en 21ste-eeuwse protheses zijn duidelijk te zien.

Filmpjes

De Colossus is nog tot zeker eind volgend jaar te zien in de tuin achter Villa Caffarelli, een onderdeel van de Capitolijnse musea. Gratis. Ik heb niemand horen roepen ´wat mooi’ – het is goed te zien dat voor het beeld veel kunststof is gebruikt. Maar ‘wat groot’ en ‘wat indrukwekkend’, dat hoor je dan weer wel.

De replica wordt in elkaar gezet (Foto Francesco Cigognetti Factum Foundation)

Tot slot nog een filmpje. Op de website van de Factum Foundation over dit project staat een filmpje dat in minder dan drie minuten goed laat zien, in grote lijnen, hoe de reconstructie is zijn werk is gegaan.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *