Een bloedbad in Rome, tachtig jaar later

Het is vandaag precies tachtig jaar geleden dat de nazi’s in Rome een van de grootste bloedbaden in Italië aanrichtten. Het was een vergeldingsactie voor een aanslag door het communistische verzet, een dag daarvoor. In allerlei werden mensen uit hun cel gehaald of opgepakt en naar de Fosse Ardeatine, een verzameling grotten in het oosten van Rome. Daar werden ze, mechanisch en efficiënt, gefusilleerd. In totaal 335 mensen, vijf meer dan de bedoeling was, maar in de chaos na die aanslag hadden nazi-officieren zich verteld.

De ´Fosse Ardeatine’ zijn het symbool geworden voor het keiharde optreden van de Duitsers in Rome na 8 september 1943. Dat was de dag waarop maarschalk Badoglio (opvolger van de afgezette Mussolini) bekendmaakte dat Italië een wapenstilstand had gesloten met de oprukkende Geallieerden. De Duitsers werden na één nacht van vrienden tot bezetter. Er zijn zeker drie films van gemaakt en een hele reeks theatervoorstellingen. Er blijkt zelfs een symfonie te zijn met die naam, van de Amerikaanse componist William Schuman. Die is vanavond in Rome te horen, voor het eerst in Italië, onder leiding van Riccardo Muti.

Na Amerikaanse landingen ten zuiden van Rome in januari 1944 werd de situatie in Rome nog gespannener. Op 23 maart pleegde een Italiaanse verzetsgroep een bloedige aanslag op een Duits regiment dat regelmatig door de via Rasella marcheerde, een straatje vlak bij de Trevi-fontein. In een vuilnisbak was een bom verstopt, en in de verwarring daarna gooiden verzetsstrijders nog eens vier granaten. In die via Rasella vonden 28 Duitse soldaten meteen de dood – soldaten overigens die vooral kwamen uit Zuid-Tirol, dat sinds 1920 deel uitmaakte van Italië.  

Tien doden voor iedere Duitse soldaat

De nazi’s reageerden snel en hard. Tien doden voor iedere dode Duitser, dat moest de represaille zijn. Binnen 24 uur. Uit de gevangenissen werden tientallen joden, politieke tegenstanders en leden van het verzet gehaald. Hier en daar werden ook mensen van straat opgepikt. Bij deze groep zaten ook de twee carabinieri die in juli 1943 Mussolini hadden gearresteerd.

De vroege ochtend van de 24ste maart bleek dat er nog eens vier Duitse soldaten waren overleden. Er waren meer namen nodig. En toen een paar uur later bekend werd dat er nog een Duitser was overleden, moesten er snel nog meer namen op de lijst worden gezet. In de verwarring werden er uiteindelijk 335 mensen naar de grotten van de Fosse Ardeatine gebracht, aan de via Ardeatina, vlakbij de catacomben van Callistus. Het kostte de Duitsers vier uur om iedereen dood te schieten. Na afloop van het bloedbad bliezen de Duitsers de ingangen naar de grotten op, in een vergeefse poging de omvang van deze wraakactie geheim te houden.

Monument

In juli 1944, ruim drie maanden later, na de bevrijding van Rome, begonnen de pogingen de ingestorte gangen te openen en de stoffelijke resten te bergen. De slachtoffers, allemaal mannen overigens, liggen nu in lange rijen bij elkaar in het monument dat hier in 1949 opende. Het is een sobere, donkere ruimte, overdekt door een dikke betonnen plaat. Op vrijwel iedere tombe staat een naam. Bij een handvol slachtoffers is de identiteit nog niet vastgesteld.

Binnen leiden korte gangen naar de afgesloten grotten waar de lijken werden gevonden. Buiten staat een groot beeld van drie mannen die, geboeid, op hun executie wachten.

Een krans van de president herinnert aan de korte ceremonie afgelopen vrijdag was. En in de bomen fluiten de vogels. Zoals het hoort op zo’n herdenkingsplaats.

Andere bloedbaden

Italiaanse historici beschrijven de ‘Fosse Ardeatine’ als het bloedigste Duitse optreden in een grote West-Europese stad. Het was overigens niet het enige bloedbad in Italië. Na de bevrijding van Rome in juni 1944 moesten de Duitse troepen zich terugtrekken. En daarbij lieten ze een spoor van doden achter. Op 12 augustus werden bij Sant’Anna di Stazzema, in de bergen bij het Toscaanse Lucca, ongeveer 560 mensen doodschoten door een SS-divisie op de vlucht. En in de bergen ten zuiden van Bologna, bij het dorpje Marzabotto, werden tussen 29 september en 5 oktober zo’n achthonderd mensen gedood.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *