Italië gaat aspirant-rechters psychologisch testen. Slecht idee, zeggen critici

Een psychologische test voor aspirant-magistraten in Italië. Silvio Berlusconi droomde ervan, en nu heeft het radicaal-rechtse kabinet in Rome die droom verwezenlijkt. Een normaal onderdeel van een selectieprocedure, zeggen de voorstanders. Doen ze in Nederland ook. Maar veel Italiaanse magistraten reageren woedend. Ze vrezen dat dit het instrument wordt, waar zoveel politici naar hebben gezocht, om politieke invloed te krijgen op de magistratuur.

De voorzitter van de Nationale Associatie van Magistraten (ANM) protesteerde in zo’n beetje alle Italiaanse media dat dit een ,,provocatie is met als doel de hele magistratuur in een slecht daglicht te zetten’’. Een prominente hoogleraar Recht, Gian Luigi Gatta, zei in La Repubblica dat hij vreest voor dat invoering van de test ,,de magistratuur en de justitie in de ogen van burgers kan delegitimeren”. Een prominente mafiabestrijder, hoofdofficier van justitie Nicola Gratteri, riep pinnig dat er dan ook maar psychologische tests moeten komen voor wie een topfunctie in politiek en openbaar bestuur ambieert.

Minister van Justitie Carlo Nordio, zelf een oud-rechter, reageerde geprikkeld op alle kritiek. Dinsdag heeft het kabinet het besluit genomen. Lees de tekst, zei hij op de persconferentie daarna (zie de foto bovenaan dit stuk). Het gaat om toelatingstests aan het begin van de carrière, niet om beoordeling van magistraten in functie, zoals soms is gesuggereerd in de media. En alles gebeurt onder regie van het orgaan voor zelfbestuur van de magistratuur, de CSM (Hoogste raad voor de magistratuur). Directe politieke bemoeienis met zittende magistraten? ,,Niemand heeft er ook maar aan gedacht iets dergelijks te introduceren.’’

Misbruik voor politieke doelen

Maar toch. Meer nog naar de details kijken critici naar de context. Italië heeft een lange geschiedenis van beïnvloeding van ogenschijnlijk neutrale selectieprocedures. En van het misbruik ervan voor politieke doelen.

Invoering van dergelijke tests stond ook in het beruchte ,,Plan voor Wedergeboorte van de Democratie” van Licio Gelli. Deze leider van de verboden Vrijmetselaarsloge Propaganda Due probeerde begin jaren tachtig een staat binnen de staat te vormen.

Berlusconi droomde daar ook al van. In een geruchtmakend interview met het Britse tijdschrift The Spectator in 2003 zei hij twee problemen te hebben met de justitie. Magistraten waren volgens hem om politieke redenen onderzoeken tegen hem begonnen. Bovendien waren veel magistraten ‘mentally disturbed’ en ‘anthropologically different’. Hij was toen premier.

Berlusconi herhaalde zijn aanval op de rechterlijke macht kort nadat hij in 2008 opnieuw premier was geworden. ,,De geïdeologiseerde magistraten zijn een metastase van de democratie’’, zei hij toen. Hij is vorig jaar overleden. Maar zijn partij, Forza Italia, regeert nu mee. En met zulke uitspraken in het achterhoofd is het niet verwonderlijk dat er vraagtekens worden gezet bij de plannen van het kabinet.

Het verschil met Nederland

Op zijn persconferentie bezwoer minister Nordio (die partijloos is) dat niemand bang hoeft te zijn voor politieke beïnvloeding. Soortgelijke psychologische tests bestaan ook in andere landen, zei hij. ,,In Nederland maakt niemand er een probleem van.”

Maar er is een belangrijk verschil. In Nederland zijn carrières binnen de magistratuur gescheiden. Voor beide functies wordt je inderdaad getest. Lees bijvoorbeeld hier wat je in Nederland te wachten staat als je rechter of raadsheer wilt worden; daar horen persoonlijkheidsvragenlijsten en een beoordeling door psychologen bij. Onderdeel van het sollicitatieproces bij het Openbaar Ministerie is ,,een assessment, uitgevoerd door een psychologisch adviesbureau”.

Maar in Italië zijn de carrières van rechter (zittende magistratuur) en officier van justitie (staande magistratuur) niet gescheiden. Het is helemaal niet ongebruikelijk om van rol te wisselen. Dat is een verschil waar Nordio aan voorbij ging. En politieke sturing van wie er bij het OM komt werken, is een gevaar dat in de Italiaanse context niet denkbeeldig is.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *