Is de doos van Pandora geopend over seksueel misbruik binnen kerk Italië?

Komt paus Franciscus onder druk te staan door een podcast over seksueel misbruik? Morgen komt de eerste aflevering uit van een zevendelige Italiaanse podcast waarin, ook aan de hand van geluidsfragmenten, gedetailleerd wordt verteld hoe een Siciliaanse bisschop heeft geprobeerd het seksueel misbruik van een priester te verbloemen. En die bisschop is nog niet zo lang geleden uitgebreid geprezen door de paus.

De priester om wie het gaat, don Giuseppe Rugolo, is vorige week veroordeeld tot 4,5 jaar cel. Bovendien heeft Rugolo, nu 42 jaar,  een levenslang verbod gekregen om les te geven op openbare scholen. Dat de zaak verder gaat dan het individuele misbruik door een priester, blijkt uit het feit dat de rechter het bisdom een schadevergoeding heeft opgelegd. De advocaten van Rugolo gaan in beroep.

Nooit systematisch onderzoek

De zaak speelt in Enna, een kleine stad in het hart van Sicilië. Maar de potentiële reikwijdte is veel groter. ,,Dit is een zaak die groter is dan wij zelf’’, zei Eleanna Parasiliti Molica, advocaat van de aanklager, op een persconferentie maandag. In tegenstelling tot landen als Frankrijk, de VS, Duitsland, Ierland en ook Nederland is er in Italië nooit systematisch onderzoek gedaan naar seksueel misbruik door geestelijken. De Italiaanse bisschoppen hebben voorstellen daartoe steeds afgezwakt of op de lange baan geschoven. ,,De Italiaanse katholieke kerk dekt systematisch de priesters die misbruik hebben gepleegd en legt hun slachtoffers het zwijgen op’’, zegt Stefano Feltri, een van de makers van de podcast.  

Niet alleen is er geen goed onderzoek gedaan. In Italië is de druk op de kerk minder groot. Zo ontbreekt een sterke organisatie van slachtoffers van misbruik zoals die bijvoorbeeld in de Verenigde Staten of in Frankrijk bestaan. Daarnaast loopt het grootste deel van de Italiaanse pers met een grote boog om het thema heen – dat was reden voor de makers van de podcast om op hun persconferentie in eerste instantie vooral buitenlandse journalisten uit te nodigen.

Afgewimpeld

In 2020 ging Antonio Messina, nu 33  jaar, naar de politie in Enna. Hij vertelde daar dat hij tussen 2009 en 2013 slachtoffer is geweest van seksueel misbruik door Rugolo. Hij had de zaak eerder aangekaart bij het bisdom, in december 2018. Maar daar werd hij afgewimpeld. Hij kreeg te horen dat hij zijn klacht niet kon worden behandeld omdat het misbruik was begonnen toen Rugolo nog seminarist was. Volgens het kerkelijke canonieke recht gaat het bisdom daar niet over.

,,In het begin was ik ervan overtuigd dat ik mijn recht kon halen binnen de kerk’’, vertelde Messina, die voor de persconferentie naar Rome was gekomen. ,,Na het misbruik en het geweld die ik heb ondergaan van don Giuseppe Rugolo, was er een ander misbruik, dat door de bisschop die me niet geloofde.’’

Messina vertelde dat hij een paar keer met de bisschop heeft gesproken. In een van die gesprekken, zei Messina, maakte de man duidelijk dat hij het niet nodig vond om in actie te komen omdat het maar om een paar zaken ging. ,,Alsof ingrijpen tegen een priester die de gewoonte had minderjarigen te misbruiken, wordt afgemeten aan de omvang van het misbruik.”

Maar: hij en zijn ouders kregen wel zwijggeld aangeboden, verpakt als een studiebeurs. In totaal 25.000 euro. De makers van de podcast zeggen dat in hun verhaal duidelijk zal worden dat de bisschop hiervoor het geld had willen gebruiken dat parochianen hadden gegeven voor de Caritas, de kerkelijke hulpverlening. De Messina’s wilden dat het geld zou worden gewaarmerkt als ,,schadevergoeding’’. Toen het bisdom dat weigerde, kapten zij het gesprek af.

Geluidsopnames

De podcast heet Il confessione, de bekentenis, de biecht. Vanaf woensdag is die te beluisteren op Spotify. Het bijzondere ervan is dat er ook geluidsopnames in zitten. Het daarbij onder andere om door de politie afgeluisterde telefoongesprekken en om geluidsopnames die de ouders van Messina hebben gemaakt van hun contacten met de kerkelijke autoriteiten.  

Op de persconferentie was kort de uitspraak te horen die het meest belastend lijkt. Daarin zegt monseigneur Rosario Gisana, als bisschop van Piazza Armerina in de kerkelijke hiërarchie de baas van Rugolo, tegen de aangeklaagde priester (die in 2019 naar het noorden van Italië was gestuurd, naar Ferrara): ,,Het is ook mijn probleem, want ik heb deze zaak geheim willen  houden. Geduld, we zullen zijn hoe we hier uit kunnen komen.’’

Maar monseigneur Gisana – en daar zit het potentiële probleem voor de paus – werd nog geen vier maanden geleden nadrukkelijk geprezen door Franciscus, tijdens een bezoek van een hulporganisatie uit Sicilië. ,,Een goede bisschop’’ die zich niet van de wijs heeft laten brengen nadat hij was belasterd, zei de paus. Wist Franciscus echt niet wat er speelde rondom Gisana en Rugolo? Had de brief die Antonio Messina hem drie jaar daarvoor had gestuurd, hem nooit bereikt?

Volgens Federica Tourn, een journalist voor het dagblad Domani die zich al jaren bezighoudt met misbruikzaken en de drijvende kracht achter de podcast, zegt bisschop Gisana in een van de afgeluisterde gesprekken dat hij de paus een keer een dienst heeft bewezen. Daarom zou hij diens vertrouwen hebben.

‘Neem zulke beschuldigingen serieus’

Messina, zijn advocaat en de makers van de podcast zeiden allemaal te hopen dat de podcast zal bedragen aan een omslag. Dat beschuldigingen van seksueel misbruik door geestelijken serieus wordt genomen en met minder vooringenomenheid worden onderzocht.

Zo vertelde Messina dat hem tijdens het proces, die vrijwel volledig achter gesloten deuren is gehouden, regelmatig is gevraagd naar zijn seksuele oriëntatie. ,,Alsof dat een vrijbrief zou zijn voor geweld’’. Hij en zijn advocaat zijn in het Siciliaanse stadje, waar de macht van de pastoors nog voelbaar is, bij herhaling staande gehouden door de politie. Zelfs een keer binnen een kerk. ,,Daarom weet ik niet of de overheidsinstellingen wel klaar zijn om dit soort thematiek aan te pakken, vooral in een territoriale werkelijkheid zoals die van mij, waar de overheid diep verbonden is met de kerk die in het gebied is geworteld.’’  

Tijdens het proces tegen Rugolo, dat dertig maanden heeft geduurd, is ook duidelijk geworden dat er meer slachtoffers waren. Hij en zijn advocaat vertelden dat uit documenten duidelijk is geworden dat Rugolo er prat op ging dat hij een ander slachtoffer ervan had weten te overtuigen geen klacht in te dienen.

,,Tijdens heel het proces is er een poging geweest de zaak te bagatelliseren’’, vertelde  advocaat Parasiliti. ,,We hebben vaak het woord studentengrap gehoord. Alsof het een studentengrap is de intieme delen van jongens te bevoelen.  Dat is het niet, het is heel wat anders.’’  

Een mand vol rotte appels

Wordt de podcast een omslag? De ,,doos van Pandora is geopend”, zei Pierelisa Rizza, een journalist voor het persbureau Ansa die het proces heeft gevolgd. Maar Feltri, oud-hoofdredacteur van de krant Domani, is voorzichtiger. Het kan twee kanten opgaan met dit verhaal, zei hij. ,,Het is waar dat er voor het eerst zo [gedetailleerd] over wordt gesproken in Italië, dat de muur van omertà is doorbroken. Maar het gevaar bestaat dat het een verhaal wordt als dat van de doden op de Middellandse Zee: iets vreselijks, een voortdurende tragedie, maar je kunt er toch niets aan doen.’’

Feltri zegt dat er in de podcast bewust voor is gekozen om niet te veel in te gaan op wat Messina heeft meegemaakt. Emoties moeten de kern van de boodschap niet overstemmen. ,,Wij  hebben deze verhalen steeds willen vertellen als verhalen over macht”, zei hij. De veroordeling vorig week door de rechter maakt duidelijk ,,dat het probleem niet een rotte appel is, maar een mand vol rotte appels.’’

Hij vertelde dat hij de zaak een paar jaar geleden aan de orde stelde in de zijlijn van een ontmoeting met kardinaal Zuppi, de voorzitter van de Italiaanse bisschoppenconferentie. Uit het gesprek werd duidelijk dat Zuppi de details kenden. Maar deze kerkbestuurder zei volgens Feltri dat dit geen zaak was voor de nationale bisschoppenconferentie. Bij misbruikzaken antwoorden bisschoppen aan de paus, niet aan de bisschoppenconferentie.  

Geen commentaar

Zijn mede-podcastmaker Giorgio Meletti herinnerde eraan dat Italië het enige katholieke land ter wereld is met het Vaticaan binnen zijn grenzen. ,,De Amerikaanse en Duitse bisschoppen hadden geen bescherming toen daar de schandalen uitbraken. In Italië wel. Dat is het verschil met andere landen. Daarom, herhaalt hij, is er bewust gekozen voor een presentatie van de podcast aan vooral buitenlandse journalisten. ,,We weten wel dat in Italië weinigen zullen luisteren”, zegt hij. ,,Maar als er in het buitenland over wordt gesproken, gaat in Italië iemand denken dat het misschien waar is.’’

De podcastmakers onderstrepen dat ze verschillende kerkelijke autoriteiten herhaaldelijk om commentaar hebben gevraagd, maar dat die geen gebruik hebben gemaakt van de gelegenheid.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *