Moderne kerken als architectonische pareltjes

Wie loopt er nu niet een kerk binnen als je op vakantie in Rome bent? Je ontkomt er ook bijna niet aan, want er zijn er zo’n negenhonderd, en veel ervan zijn ware schatkamers. Maar bij al die kerken is er een hele groep die vaak wordt vergeten. Dat zijn de moderne kerken. En daar zitten een paar architectonische pareltjes bij. Je moet er wel wat moeite voor doen: de moderne kerken staan in de wijken buiten het centrum, want in het hart van de stad zijn er al genoeg. Maar ik zou iedereen aanraden om eens te gaan kijken.

Voor het blog/nieuwsbrief Ciaotutti heb ik een lijstje gemaakt van de interessantste nieuwe kerken en ben daar naartoe gegaan. De beroemdste: Dio Padre Misterioso (architect Richard Meier), in de wijk Tor Tre Teste aan de oostkant van Rome. Mijn persoonlijke favoriet: Santo Volto di Gesù (architecten Piero Sartogo en Nathalie Grenon), min of meer verstopt tussen de supermarkten aan de Via della Magliana.

Interieur van de Santo Volto di Gesù (foto ML)

Veel van die nieuwe kerken waren bedoeld om het jubeljaar 2000 te vieren. De bouwplannen kregen allemaal te maken met in Italië vrijwel onvermijdelijke vertraging. De kerk van Meier, dé kerk van het jubeljaar, ging pas in 2003 open – en ligt aan het Plein van het Derde Millennium. Voor zich wie nu zich afvraagt: er komt volgend jaar weer een jubeljaar aan, worden er dan weer nieuwe kerken gebouwd? Het antwoord is nee. Een van de architecten vertelde me dat paus Franciscus, aangetreden in 2013, opdracht heeft gegeven om beter op de centen te letten. Nieuwe kerken in Rome zijn niet direct de eerste prioriteit.

Verrassingen en schokken

Het uitgebreidere verhaal staat op het blog van Ciaotutti, met veel foto’s. Ik ben hiervoor over een periode van een paar weken kriskras door Rome gereden, vaak naar buitenwijken waar ik verder nooit iets te zoeken had. Soms kwam ik uit bij op zich pareltjes van moderne architectuur, maar in een troosteloze omgeving. Zoals bij de kerk die is vernoemd naar een Baskische non, de Santa Maria Josefa del Cuore di Gesù – de kerk staat aan het eind van een gelijknamige ‘piazza’ die die naam nauwelijks verdient. De pasteltinten op de flats kunnen de treurnis daar niet verbloemen.

De kerk van Santa Maria Josefa del Cuore di Gesù, aan het einde van de naar haar vernoemde ‘piazza’. (Foto ML)

Die speurtocht door Rome leverde veel verrassingen op, maar soms ook een schok.

Een voorbeeld van zo’n verrassing was de kerk van Santa Maria Redentore, net buiten de rondweg, aan de oostkant van Rome. Hout speelt hier een toonaangevende rol.

Maar er waren ook schokken. Zoals deze kerk, de Santa Maria della Visitazione in het oosten van Rome, vlakbij de via Tiburtina. Wie heeft dit ooit bedacht?

In het blog op Ciaotutti is te zien dat de binnenkant er dan wel weer verrassend uitziet.

‘Infantiel-pauperistische esthetiek’

En dan deze kerk. De Santa Margherita Maria Alacoque uit 2006. Het is een van de kerken die was gepland in verband met het jubeljaar 2000 – en die, zoals de meeste kerken, jaren te laat klaar was. Een architect had me verteld me dat het soms moeilijk is om binnen het beschikbare budget nog iets moois te bouwen. Daar moest ik aan denken toen ik, in een wijk buiten de rondweg rondom Rome, terechtkwam bij de kerk Santa Margherita Maria Alacoque – vernoemd naar een Franse non uit de zeventiende eeuw.

Sommige critici prijzen de ,,metafysische uitstraling’’ van de met blauwe tegels bedekte kerk. Maar ik herken meer in de opmerking van architect Sandro Barbagallo, die schreef dat de kerk het resultaat lijkt van een kindertekening, en daarvoor de mooi bedachte term ,,estetica infantile-pauperistica’’ gebruikt.

De kerk zelf heeft de meeste elementaire vorm van een gebouw: een doos met een puntdak. Ernaast staat een curieus gebouw met een stijl oplopend dak van doorzichtige platen. Het is bedoeld als woning voor de pastoor en als gemeenschapsruimte. Roest en onkruid geven het geheel een troosteloze aanblik.

De ‘jubel’ van het jaar 2000 is hier ver weg, maar de band met de vieringen van toen zijn er nog wel. Het altaar in deze kerk en andere kerkelijke meubelstukken waren ontworpen voor de katholieke Wereldjongerendag toen, die hier vlakbij werden gehouden. En buiten herinnert een zes meter hoog bronzen beeld van de verrezen Christus, gemaakt door de beeldhouwer Stefano Pierotti, ook aan de viering van dat jubeljaar. Het was na 2000 bijna twee jaar blijven staan op het terrein van de jongerendagen, aan zijn lot overgelaten. Na protesten en een aantal verhuizingen (waarbij een vinger is gesneuveld) is het geparkeerd bij deze kerk. Geld voor schoonmaak en onderhoud is er kennelijk niet.

Het was wel uitdrukkelijk de bedoeling van al die nieuwe kerken. Maar niet altijd heeft een nieuw gebouw geleid tot een verbetering van de leefbaarheid in een wijk.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *