Nieuw: Een park vol zuilen en een stenen plattegrond van het antieke Rome

Parco archeologico del Celio - Foto Marc Leijendekker

Rome heeft er sinds vorige week een attractie bij. Op een steenworp afstand van het Colosseum, op de Celio-heuvel, is een park opengesteld vol archeologische resten: zuilen, grafmonumenten, versieringen van gebouwen. Daarnaast is een nieuw museum geopend waar aan de hand van bewaard gebleven fragmenten delen zijn gereconstrueerd van de Forma urbis Romae. Dat was een gigantische plattegrond in marmer van het antieke Rome, gemaakt tussen 203 en 211 onder keizer Settimius Severus.

Op de achtergrond van het park, door het hek heen, zie je het Colosseum. Het grootste deel van deze resten is gevonden toen eind negentiende eeuw Rome een grote bouwput was. Rome was in 1871 hoofdstad van de nieuwe Italiaanse staat geworden. Die nieuwe hoofdstad en die nieuwe staat hadden dringend behoefte aan gebouwen voor de overheid en voor alle mensen die voor daarvoor gingen werken, aan nieuwe verbindingswegen ook.

In het Celioparkje zijn allerlei soorten resten te zien die toen zijn teruggevonden. Puur ornamentele versieringen van gebouwen, zuilen of wat daarvan over is, grafmonumenten, sarcofagen. De meeste stukken staan enigszins gegroepeerd bij elkaar.

Aan de zijkant van het park is een hele rij kleinere grafstenen neergezet. De grotere hebben een eigen plaats gekregen. Sommigen hebben een opschrift, op andere zijn de overledenen afgebeeld, al dan niet symbolisch.

Een nieuw museum

Tegelijk met de openstelling van deze publieke ruimte is in dit parkje op de Celio-heuvel een klein museum geopend dat is gewijd aan één ding: een enorme plattegrond in steen, van maar liefst achttien bij dertien meter, die in het begin van de derde eeuw is gemaakt van het toenmalige Rome. De Forma urbis, zo is die in het latijn gedoopt, de vorm van de stad.

De plattegrond bestond uit 150 marmeren platen waarin de vormen en de namen van gebouwen en straten waren aangebracht. Deze gigantische plattegrond was aangebracht op een muur van het Forum van de Vrede van keizer Vespasianus, dat later deels is opgegaan in de kerk van Cosmas en Damianus op het huidige Forum Romanum.

Op de vloer van de grote zaal in het nieuwe museum is een tekening uit de zestiende eeuw van deze plattegrond gereconstrueerd. Je kunt erover heen lopen. Onder glas zie je dan de schaarse fragmenten van deze plattegrond die zijn overgebleven.

Zoals zo veel kunstschatten uit de Romeinse oudheid is deze plattegrond eeuwenlang uit het zicht verdwenen. Vergeten. Tot het jaar 1562. Toen werd deze enorme plattegrond herontdekt, door kardinaal Farnese. In het museum wordt beschreven hoe:

De kardinaal ontdekte een muur, om zo te zeggen, die in honderdduizend stukken uiteen was gevallen, waarop een plattegrond van Rome was gegraveerd. Hij verzamelde nauwgezet alle fragmenten om te proberen die weer bij elkaar te brengen, en bracht al vier karrevrachten stenen naar huis.

Fragmenten hergebruikt als bouwmateriaal

En ‘huis’, dat was palazzo Farnese. De ontdekking baarde veel opzien, want in deze Renaissancejaren was er een heropleving van aandacht voor alles wat met de antieke oudheid te maken had. Er werden tekeningen gemaakt om te proberen deze enorme puzzel op te lossen en de fragmenten op de goede plaats te leggen. Maar veel stukjes bleken te ontbreken, en het enthousiasme was van korte duur. Zo kwam het dat later sommige fragmenten werden gebruikt als bouwmateriaal, bijvoorbeeld voor de tuin van de familie Farnese langs de Tiber. Toen eind negentiende eeuw de grote kadewanden langs de Tiber werden aangelegd, werden er zeshonderd van die fragmenten herontdekt.

Fragment bij Colosseum

De interessantere fragmenten waren in 1742 overgebracht naar de Capitolijnse musea. Er zijn een paar keer tentoonstellingen geweest op basis van de stukken die over waren en de tekeningen die in de zestiende eeuw waren gemaakt – die papieren zijn veelal wel goed bewaard gebleven. Maar veel succes hadden die exposities van de puzzel waar vooral stukje ontbraken, niet. De laatste was in 1929.

Puzzelen met de plattegrond

Nu is er dus een permanente tentoonstelling. Maar je moet daarbij wel veel zelf invullen. Ruwweg een tiende van de uit elkaar gevallen plattegrond is bewaard gebleven, en bij veel van deze fragmenten is nog niet duidelijk waar ze precies thuishoren.

In het museum van de Forma urbis

Veel bezoekers lopen puzzelend over de getekende plattegrond heen. De teksten op de fragmenten, waarvan de meeste niet erg spectaculair zijn, bevestigen hun plaats. Maar ook zonder die fragmenten zien sommigen het als een sport om op deze getekende plattegrond het antieke Rome te vergelijken met het Rome van nu. Dan zie je bijvoorbeeld hoe groot de termen van Diocletianus waren, vlak bij het huidige station Termini. Of hoe de omgeving van het Campidoglio (het Capitool) eruit zag.

Het is nog niet eenvoudig. Veel gebouwen zijn in de loop der eeuwen verdwenen, al geeft de kaart wel handreikingen door veranderingen van later tijd met tekst aan te geven op de plattegrond. En wat ook wennen is: waar in de tegenwoordige tijd kaarten op het noorden waren georiënteerd, zetten de oude Romeinen het zuidoosten aan de bovenkant van hun kaarten. Voor de leesbaarheid is de kaart in het museum georiënteerd op het noordwesten.

Praktische informatie

Het park is geopend van 7-17u30 in de winter en van 7-20u als de zomertijd is ingegaan. Het park is gratis toegankelijk en heeft drie ingangen, niet ver van elkaar. Een langs de Clivo di Scauro, die naar villa Celimontana loopt. Twee andere aan de viale del parco del Celio, waar ook tram 3 langs rijdt.

Het museum is dinsdag t/m zondag geopend van 10-16u. Toegang 9 euro; soms geldt een korting

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *