De Italiaanse kerkklokkenmaker Marinelli is naar eigen zeggen het oudste familiebedrijf ter wereld en ook een van de oudste makers van kerkklokken. De eerste klok werd gegoten in 1339, en nu staat alweer de 26ste generatie aan het roer. Toen ik voor een reportage over ‘Anders-dan-anders-bedrijven’ in het Financieele Dagblad naar de Zuid-Italiaanse regio Molise reisde, naar het dorpje Agnone, heb ik ook een paar filmpjes gemaakt. De reportage staat inmiddels online, in de FD-podcast Dagkoers vertel ik er wat meer over (vanaf 11:15), en hieronder wil ik wat dingen laten zien en horen die nog iets toevoegen aan het verhaal.
Om te beginnen: dit is puur ambacht. Hier geen innovatie, geen drie-D printers. De mallen voor de klokken worden met de hand gemaakt. Voor grote klokken betekent dat: metselen. Als de vorm helemaal klaar is, wordt die heel precies eerst met was en daarna met klei bekleed. Zo ontstaat (een beetje snel gezegd) een mal die wordt gebruikt bij het gieten.
Buiten, voor de werkplaats, kun je het eindresultaat in vele maten zien. Zo staan er drie klokken naar om naar Vietnam gestuurd te worden. Afrika en Azië, waar de katholieke kerk en daarmee de markt voor kerkklokken nog groeit, worden steeds belangrijker voor Marinelli.
Marinelli maakt ook kleinere klokken. Dat is in wezen hetzelfde proces, maar dan zonder gemetsel. Als de vormen klaar zijn, moet de klei uitharden.
Voorzichtig gieten
Dit filmpje laat zien hoe dat gieten in zijn werk gaat – toen ik er was, werden er alleen kleine klokken gegoten. De mallen voor de klokken zijn in aarde geplaatst, om te zorgen dat het vloeibare brons langzaam afkoelt. Het brons wordt tot boven de 1000 graden verhit, wat laatste ongerechtigheden worden eruit gehaald en dat wordt heel voorzichtig het vloeibare brons via een opening aan de bovenkant in de vormen gegoten.
Ik heb het allemaal bekeken met Pasquale Marinelli. Toen ik hem vroeg of ik een paar foto’s van hem kon maken, haalde hij ook andere familieleden erbij die betrokken zijn bij het bedrijf. Helemaal links staat Ettore (de zoon van Pasquales broer Armando), een beeldhouwer die betrokken is bij de diversificatie van het bedrijf: Marinelli maakt nu niet alleen maar klokken, maar ook bronzen sculpturen. Naast hem Pietro (ook een zoon van Armando), die het klokkenmuseum naast de werkplaats leidt. Dan Pasquale, en vóór hen Pasquales zoon Amedeo. Die zit nog op de middelbare school, maar loopt nu al rond in de werkplaats en Pasquale hoopt dat hij later de eeuwenoude traditie wil voortzetten.
Een klein concert
Natuurlijk wil het bedrijf bezoekers van het museum laten horen hoe kun klokken klinken. Wie naar het museum komt, mag ook een kijkje nemen in de werkplaats. Toen ik er was, was er een klein concertje door de man met de hamer – hier door de oudste werknemer van het bedrijf, 87, hij werkt er zo’n zeventig jaar!
Maar het mooiste vond ik toch de grote klok buiten die om 12 uur even zijn volle geluid liet horen.
Praktische informatie
Marinelli heeft haaks op de werkplaats een klokkenmuseum gebouwd. Dat is twee keer dag te bezoeken, met een rondleiding – in augustus vier keer per dag. In overleg kan ook een rondleiding ‘in een buitenlandse taal’ worden afgesproken. Gedetailleerde informatie staat op de website van het museum.