Soms gaat mijn verbeelding met me op de loop. Dat gebeurde toen ik, op een reis in Puglia, de bruine wegwijzers ‘Canne della Battaglia’ zag staan – bruine bordjes staan voor historisch of cultureel belangrijke plaatsen. Cannae! dacht ik. Hannibal! De verpletterende nederlaag van de Romeinen, maar Hannibal die aarzelt en niet doorstoot naar Rome. Het jaartal en de context moest ik even terughalen: 216 voor Christus, een belangrijk moment in de Tweede Punische oorlog tussen Rome en Carthago, in Noord-Afrika.
De bordjes sturen me langs uitgestrekte velden met olijfbomen en wijngaarden, over hobbelige wegen vol gaten die doen vermoeden dat dit niet direct de drukst bezochte historische plaats is. Maar toch. Cannae! Britse historici als Mary Beard en Robin Lane Fox zeggen dat deze slag nog steeds wordt bestudeerd door militaire strategen. Hoe kun je, zoals de grote Carthaagse veldheer Hannibal deed, een vijand verslaan die numeriek veel sterker is? Fox heeft het over 50.000 tegen 87.000 man.
Met het veertigtal olifanten waar Hannibal de Alpen over is getrokken, waarschijnlijk boven Turijn, had die overwinning overigens niets te maken. Die waren al dood. Zijn zeer wendbare cavalerie van Numibiërs (uit wat nu Zuid-Egypte en Soedan is) was veel belangrijker.
Het werd een enorm bloedbad, dat wel is vergeleken met de loopgravenoorlog in de Eerste Wereldoorlog. Tussen de 55.000 en 70.000 manschappen van het Romeinse leger werden gedood.
Middeleeuws
In de verte wordt een verhoging in het landschap zichtbaar. De wegwijzers brengen me uiteindelijk bij een vrijwel verlaten parkeerplaats en een modern gebouw dat ook een klein museum herbergt – dicht. Het loopt hier wat omhoog.
Beschut onder een groep pijnbomen zit een groep mannen en vrouwen te genieten van een late lunch. Een van de informatieborden praat over de tijd vóór en de tijd na Hannibal, maar al snel blijkt dat dit vooral een lokkertje is om mensen hiernaar toe te trekken. Wat hier te zien is, òntdekt ik, zijn de resten van het middeleeuws dorpje Canne en van het kasteel dat hierbij stond. En de lunchende mensen zijn archeologen in opleiding die hier bezig zijn met opgravingen.
Er hangt veel historie in de lucht. De Longobarden hebben hier een tijd de scepter gezwaaid, in de zevende eeuw. De kronieken spreken over aanvallen door de Saracenen, twee eeuwen later. In 1071 kwam de stad onder de Noormannen (die in Sicilië zo veel kunstschatten hebben achtergelaten). Maar de stad raakte in verval, het nabijgelegen Barletta werd belangrijker, en in het midden van de vijftiende eeuw verdween de naam Canne della Battaglia van de lijst van bewoonde steden in wat nu de regio Puglia is. Wat je ziet heeft niets te maken met Hannibal. Het zijn vooral de resten van Canne zoals het in de twaalfde en dertiende eeuw was.
Hier en daar zijn nog overblijfselen zichtbaar uit de eeuwen ervoor. Vanaf deze hoger gelegen positie is bovendien het uitzicht over de omgeving prachtig. Maar de niet archeologisch geschoolde bezoeker moet het vooral doen met zijn fantasie.
Op de licht golvende heuvels met graan en olijven leden de antieke Romeinen een van hun grootste nederlagen ooit. Daarmee leek Rome, 400 kilometer verder, onder handbereik. Binnen vier dagen zitten we aan een geweldig overwinningsbanket op het Capitool, zo spoorde Maharbal, de bevelhebber van de cavalerie, Hannibal aan. Maar deze antwoordde dat hij tijd nodig had om na te denken. Waarop Maharbal de gedenkwaardige woorden sprak: ‘Je weet hoe je een overwinning moet behalen, Hannibal, maar je weet niet hoe je die moet benutten.’
Praktische informatie
Op een bord bij de ingang staat dat het Antiquarium e parco archeologico di Canne della Battaglia maandag en dinsdag dicht is. Een toegangskaartje kost 6 euro voor de volle prijs, met korting 2 euro). Ik heb overigens geen loket gezien. Op de website van het museum werkt de link om online tickets te kopen, niet.