President Mattarella over wat er mis is in Italië

De eindejaarstoespraak van president Sergio Mattarella heeft nog eens bevestigd dat hij in zekere zin functioneert als het morele geweten van het land. Zonder zich direct in het politieke debat te mengen, zonder zich uit te spreken vóór of tegen een bepaalde politieke partij, wees Matterella er op dat er weliswaar een paar dingen goed gaan in Italië, maar dat de stand van zaken op een aantal andere punten onaanvaardbaar is.

Het is interessant om eens te kijken wat Mattarella aansnijdt. Het zijn thema’s die veelal worden overschaduwd door verhitte, gepolitiseerde debatten over migratie of begroting, maar die veel Italianen raken in hun dagelijks leven. En die, in Mattarella’s ogen, een smet vormen op het land.

Eerst maar wat er goed gaat. Daar begon Mattarella tenslotte ook mee. De stijgende werkgelegenheid is ,,bemoedigend”. De export en het toerisme laten ,,positieve cijfers” zien en bewijzen dat Italië een aantrekkelijk land blijft. Het aantal moorden, inbraken en overvallen vertoont in de periode 2013 – 2024 een dalende lijn.

Lange lijst problemen

Maar dan komt, verspreid door zijn toespraak, een langere lijst problemen.

• De enorme wachtlijsten in de zorg. De maanden van de heroïsche strijd tegen Covid zijn verbleekt. Nu gaat het over de maanden dat je moet wachten op een onderzoek, een consult – of soms te horen krijgt dat het simpelweg niet kan.
• Het grote aantal jongeren dat naar het buitenland vertrekt omdat ze in Italië geen toekomst zien, ook al hebben ze een diploma van het hoger onderwijs op zak.
• Het hoge aantal dodelijke ongelukken op het werk – medio december nog vielen er vijf doden bij een explosie in een fabriek.
• De vaak mensonterende omstandigheden in de gevangenissen, die regelmatig ertoe leiden dat een gedetineerde zelfmoord pleegt.
• De ongelijkheid in kansen en mogelijkheden voor wie leeft in het zuiden van Italië of in een van de onherbergzame gebieden in het binnenland.
• Het aanhoudende geweld tegen vrouwen, niet zelden dodelijk.

Oproep

Het zijn allemaal thema’s die, in de koortsige opwinding van het politieke debat van het moment, te vaak uit het oog worden verloren. Maar dit zijn de echt urgente en belangrijke problemen van Italië, zo lijkt Mattarella met zijn toespraak te hebben willen zeggen. Met een impliciete oproep aan de politieke partijen: Schuif ze niet weg op een to-do-lijst voor later, maar ga er meteen mee aan de slag.

Mattarella, 83 jaar, is er de persoon niet naar om hel en verdoemenis te preken. Het past niet in zijn achtergrond als jurist, het hoort ook niet bij zijn institutionele rol als president in een parlementaire democratie – al herinnerde hij er fijntjes aan dat de gezaghebbende Encyclopedie Treccani “respect’ tot woord van het jaar heeft gekozen. Aan het einde van zijn toespraak (na te lezen in het Italiaans, maar ook in het Engels) staat hij stil bij wat hij bemoedigend vindt. Er is reden genoeg om hoop te koesteren, zegt hij. Maar: ,,hoop kan zich niet vertalen in louter werkloos afwachten.”