Het is weer vol met toeristen in Rome, overvol eigenlijk. Ik stuitte daar weer op toen ik op een avond bij het invallen van de schemering langs Het Sleutelgat kwam. Tot aan de andere kant van het plein stond de rij mensen die ook voor de gesloten deur wilden buigen om door het sleutelgat te turen.
Ooit was dit een Geheimtipp, maar dat is het al decennia niet meer. Op de Aventijn, een van de zeven heuvels van Rome, staat tegenover een klooster van de Benedictijnen het hoofdkwartier van de Orde van Malta. Dat is een organisatie van katholieken die is voortgekomen uit een ridder/kloosterorde en soevereine status heeft – en een conservatieve machtsfactor probeert te blijven binnen de katholieke kerk. De monumentale deur van het complex, eigendom van de orde sinds 1312, is meestal dicht. Maar door het sleutelgat zie je in de verte, tussen twee hagen van laurierbomen in de tuin van de orde door, de koepel van de Sint-Pieter.
Een idee van Piranesi?
Tenminste, dat zou je moeten kunnen zien. Het was die avond al bijna donker en de koepel zelf was niet verlicht. Er is wat discussie over, maar volgens sommige historici was die haag-met-doorkijkje een idee van de beroemde architect en tekenaar Giovanni Battista Piranesi. Wat vaststaat, is dat Piranesi in 1765 het plein tussen het benedictijnerklooster van San Anselmo en het gebouw van de Orde van Malta heeft heringericht in de vorm die het nu heeft. Piazza Cavalieri di Malta, heet het plein. Hij heeft ook de laurierbomen laten planten, ter vervangen van ander groen.
Door het optische effect van het sleutelgat en de hagen van laurier lijkt de koepel van de Sint Pieter dichterbij te komen. Dat is waarvoor mensen in de rij staan. En waarschijnlijk weten de meesten niet dat dit de enige plaats in Rome is waar je in één oogopslag drie staten kunt zien: Italie, het Vaticaan, en de Orde van Malta, die weliswaar geen eigen grondgebied heeft, maar wel soevereiniteit. Daarom gelden de villa en de tuin erbij als extraterritoriaal gebied.